Regenwaterverordening bij nieuwbouw: wat zijn de eisen?

Bouw je nieuw of sloop je en herbouw je? Dan krijg je vrijwel zeker te maken met een regenwaterverordening. Steeds meer gemeenten verplichten je om regenwater op je eigen kavel te bergen, zodat het niet meteen het riool in stroomt. In dit artikel lees je wat zo'n verordening precies is, welke eisen gelden en hoe je eraan voldoet.

Wat is een regenwaterverordening bij nieuwbouw?

Een regenwaterverordening is een gemeentelijke regel die je verplicht om bij nieuwbouw een minimale hoeveelheid regenwater op eigen terrein te bergen, in plaats van het direct te lozen op de riolering. Het doel is wateroverlast voorkomen en het riool ontlasten bij hevige buien. De eis geldt voor het hele verharde oppervlak: dak én bestrating.

In de praktijk komt het erop neer dat je een voorziening aanlegt die een piekbui kan opvangen en het water daarna vertraagd afvoert of laat infiltreren in de bodem. Denk aan een infiltratiekrat, een regenwaterbuffer, een wadi of een groen dak. De gemeente toetst dit bij je omgevingsvergunning voor het bouwen.

Waarom stellen gemeenten deze eis?

Gemeenten stellen de eis omdat het klimaat verandert en buien heftiger worden. Bij een korte, intense regenbui kan het riool de hoeveelheid water niet meer aan, met straten onder water en ondergelopen kelders tot gevolg. Door water op kavelniveau te bergen, vang je de piek lokaal op.

Daar komt bij dat verstedelijking het probleem vergroot: hoe meer daken en bestrating, hoe minder water op een natuurlijke manier de grond in zakt. Infiltratie heeft bovendien een voordeel dat verder gaat dan wateroverlast — het vult het grondwater aan en houdt in droge periodes groen in de buurt gezond. Daarom geven veel gemeenten de voorkeur aan infiltreren boven afvoeren.

Wat is de wettelijke grondslag van een regenwaterverordening?

De grondslag ligt in artikel 10.32a van de Wet milieubeheer, dat gemeenteraden de bevoegdheid gaf om regels te stellen aan het lozen van afvloeiend hemel- en grondwater. Met de komst van de Omgevingswet op 1 januari 2024 zijn bestaande hemelwaterverordeningen van rechtswege onderdeel geworden van het gemeentelijke omgevingsplan.

Belangrijk om te weten: het gaat om een bevoegdheid, geen plicht. Gemeenten hoeven geen regenwaterverordening te hebben en hebben veel beleidsvrijheid om hun wateropgave zelf in te vullen (VNG). De taak om hemelwater te verwerken vloeit voort uit artikel 2.16 van de Omgevingswet. Het gevolg is dat de eisen per gemeente flink kunnen verschillen — er bestaat geen landelijke norm. Steeds meer gemeenten verwerken inmiddels een hemelwaterverordening in hun omgevingsplan (Weerproof).

Hoeveel waterberging is verplicht bij nieuwbouw?

De meeste gemeenten eisen tussen de 60 en 70 millimeter berging per vierkante meter verhard oppervlak. Eén millimeter staat gelijk aan één liter per vierkante meter, dus 60 millimeter betekent 60 liter berging per vierkante meter dak en bestrating. De precieze eis verschilt per gemeente en soms per projectgrootte.

Twee concrete voorbeelden maken het verschil zichtbaar. Bloemendaal hanteert 70 liter waterberging per vierkante meter bebouwd en (half)verhard oppervlak (Hemelwaterverordening Bloemendaal 2024). Bergen op Zoom eist bij nieuwbouw 60 millimeter berging over het totale verharde oppervlak (Gemeente Bergen op Zoom). Reken je dit om naar een dak van 100 vierkante meter bij een eis van 60 millimeter, dan moet je 6.000 liter bergingsvolume realiseren.

Binnen hoeveel tijd moet de berging weer leeg zijn?

Veel gemeenten stellen dat de bergingsvoorziening binnen ongeveer 60 uur weer leeg moet zijn, zodat er ruimte is voor de volgende bui. Dat gebeurt bij voorkeur door infiltratie in de bodem, en anders door een sterk geknepen, vertraagde afvoer naar het riool. Een gangbare bovengrens voor die afvoer is in de orde van 1 liter per uur per vierkante meter (Weerproof).

Let op: rond deze ledigingstijd is discussie. Een expertgroep adviseerde gemeenten om een vaste eis aan de ledigingstijd van regenwatertanks juist te laten vallen, omdat die in de praktijk lastig houdbaar is bij hergebruik van regenwater (H2O Waternetwerk). Check daarom altijd de actuele tekst van jouw gemeente.

Geldt de verordening ook bij sloop en verbouw?

Bij sloop met herbouw vrijwel altijd wel — dat wordt doorgaans als een nieuwe ontwikkeling gezien en valt onder de volledige nieuwbouweis. Bij gewone verbouw of renovatie geldt vaak een lichtere eis, of helemaal geen, omdat het oppervlak nauwelijks verandert. Het hangt af van de definities in jouw omgevingsplan.

Bergen op Zoom maakt dit onderscheid expliciet: inbreidingen en herbouw na sloop tellen als nieuwe ontwikkeling met de volle bergingseis, terwijl verbouwingen en herstructurering onder het regime voor bestaand gebied vallen, met een lagere eis (Gemeente Bergen op Zoom). Twijfel je in welke categorie jouw project valt? Vraag het na bij de gemeente vóór je de vergunning aanvraagt.

Hoe voldoe je aan de regenwaterverordening?

Je voldoet aan de verordening door een bergingsvoorziening te kiezen die het vereiste volume opvangt en het water daarna laat infiltreren of vertraagd afvoert. De keuze hangt af van je beschikbare ruimte, de grondsoort en de grondwaterstand. Op een kleine kavel met weinig tuin werkt een ondergronds systeem vaak het beste.

• Infiltratiekratten: ondergrondse buffers die water vasthouden en geleidelijk in de bodem laten zakken — geschikt als de grond goed doorlatend is.
• Regenwaterbuffer of -tank: vangt water op voor hergebruik, bijvoorbeeld voor de tuin of het doorspoelen van het toilet.
• Wadi of verlaagd groen: een ondiepe greppel die water tijdelijk vasthoudt en laat infiltreren — vraagt wel ruimte.
• Groen dak: houdt een deel van de bui vast en vertraagt de afvoer; telt bij sommige gemeenten mee voor een lagere bergingseis.

In de praktijk zien we dat het lonend is om de bergingsoplossing al in het ontwerp mee te nemen, in plaats van er achteraf een plek voor te zoeken. Dat scheelt graafwerk, voorkomt verrassingen bij de vergunningstoets en levert vaak een compactere, goedkopere oplossing op.

Wil je weten welke bergingseis voor jouw gemeente geldt en welk systeem daarbij past? Bereken eenvoudig je benodigde bergingsvolume of vraag een vrijblijvend advies aan, dan rekenen we het samen met je door.