BENG, waterneutraal bouwen en regenwater: hoe hangt het samen?

"Waterneutraal bouwen" en BENG worden vaak in één adem genoemd, maar het zijn twee verschillende dingen. BENG gaat over energie, waterneutraal bouwen over hemelwater. Regenwater is precies het onderwerp waar ze elkaar raken. Hieronder zetten we de norm, de regels en de techniek nuchter op een rij, zodat je weet wat er bij nieuwbouw écht van je gevraagd wordt.

Wat houdt de norm voor waterneutraal bouwen in?

Er is geen landelijke wet die letterlijk een norm "waterneutraal bouwen" voorschrijft. In de praktijk betekent het dat je nieuwbouw de waterhuishouding niet extra belast: hemelwater dat op je perceel valt, verwerk je zo veel mogelijk ter plekke en je voert het vertraagd af. Gemeenten en waterschappen vertalen dit naar concrete bergingseisen.

Het uitgangspunt is dat een plan "waterneutraal en voldoende toekomstbestendig" wordt ingericht, met geborgde waterveiligheid, waterkwaliteit en waterkwantiteit. Dat is precies de kern van de weging van het waterbelang (voorheen de watertoets), die je bij ruimtelijke plannen doorloopt met het waterschap (Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier).

Hoeveel hemelwater moet je op eigen perceel bergen?

Een veelgebruikte eis is dat je berging aanlegt voor het hemelwater dat op nieuw verhard oppervlak valt, met een richtwaarde rond 60 liter per vierkante meter, en dat die berging binnen enkele dagen weer grotendeels beschikbaar is. Het exacte getal verschilt per gemeente; je vindt het in het omgevingsplan of de hemelwaterverordening.

Het Informatiepunt Leefomgeving noemt als voorbeeld een berging van 60 liter per m² nieuw verhard oppervlak, die voor 90% weer beschikbaar is binnen 2 tot 5 dagen (IPLO). In de praktijk zien adviesbureaus eisen tussen ruwweg 50 en 70 mm bergingscapaciteit per m² verharding, afhankelijk van de gekozen bui (Waterpas Civiel Adviesbureau). De combinatie van bufferen én vertraagd leeglopen is bewust: zo voorkom je dat een hevige bui het riool in één keer overbelast.

Is waterneutraal bouwen wettelijk verplicht?

Deels. De weging van het waterbelang is een verplichte procedure bij ruimtelijke plannen, en gemeenten mogen via het omgevingsplan en een hemelwaterverordening bindende bergingseisen stellen aan particulieren en ontwikkelaars. Er is alleen geen uniforme landelijke maatvoering; de invulling ligt lokaal.

Gemeenten kunnen onder de Omgevingswet in hun omgevingsplan vastleggen dat je in bepaalde gevallen zelf een waterberging aanlegt (IPLO). Tegelijk regelt het landelijke Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) op dit moment niets specifieks over regenwater- of grijswatersystemen in de woning zelf — de techniek loopt hier voor op de bouwregelgeving (KUBR). Check daarom altijd de regels van jouw gemeente en waterschap; daar zit de echte eis.

Wat is het verschil tussen BENG en waterneutraal bouwen?

BENG gaat over energie, waterneutraal bouwen over water. Ze staan los van elkaar, maar gelden allebei voor nieuwbouw. BENG (Bijna Energieneutrale Gebouwen) stelt sinds 2021 eisen aan de energieprestatie van elke nieuwbouwwoning en elk utiliteitsgebouw bij de vergunningaanvraag.

BENG kent drie indicatoren: de energiebehoefte, het primair fossiel energiegebruik en het aandeel hernieuwbare energie, waarbij voor woningen minimaal 50% van de energie hernieuwbaar moet zijn (RVO). Door de herziening van de Europese EPBD-richtlijn verschuift de norm de komende jaren richting de zero-emissiegebouw-standaard (ZEB) (RVO). Belangrijk om te onthouden: in een BENG-berekening telt regenwater niet mee. Een regenwatersysteem helpt je dus niet aan je energielabel, maar wél aan je wateropgave.

Hoe helpt een regenwatersysteem bij waterneutraal bouwen?

Een regenwatersysteem combineert twee functies: het buffert hemelwater zodat het vertraagd wegloopt (de bergingseis) én het levert dat water terug voor wc-spoeling, wasmachine en tuin. Daarmee vul je de wateropgave van waterneutraal bouwen in en bespaar je tegelijk drinkwater.

Dat tweede punt wordt steeds relevanter. Het gemiddelde drinkwaterverbruik lag in 2024 op zo'n 117,3 liter per persoon per dag (Drinkwaterplatform / Vewin). Een flink deel daarvan — wc-spoeling en de wasmachine voorop — heeft helemaal geen drinkwaterkwaliteit nodig en kan prima met opgevangen regenwater. In de praktijk zien we dat opdrachtgevers die toch al een buffer moeten aanleggen voor de bergingseis, die buffer met beperkte meerkosten ook als bron inzetten. Eén voorziening, twee opbrengsten: minder wateroverlast én minder drinkwatergebruik.

Waar moet je op letten bij de planning?

Begin vroeg. De bergingseis, de leeglooptijd en de aansluiting op het systeem bepalen de grootte en plek van je buffer of infiltratievoorziening — en dat wil je weten vóór het ontwerp vastligt, niet erna. Stem de eisen af met gemeente en waterschap in dezelfde fase waarin je de BENG-berekening laat maken.

• Vraag bij je gemeente de actuele bergingsnorm en hemelwaterverordening op; die bepaalt het aantal liters per m² verharding.
• Bepaal of je inzet op infiltreren, bufferen-en-vertraagd-afvoeren of hergebruik — of een combinatie.
• Wil je het regenwater ook gebruiken in huis, reserveer dan ruimte voor opslag en een gescheiden leidingnet vóór de ruwbouw.
• Houd BENG en de wateropgave als aparte sporen, maar plan ze gelijktijdig zodat installaties en buffer elkaar niet in de weg zitten.

Wil je weten welke buffer- of hergebruikcapaciteit bij jouw nieuwbouw past en wat dat oplevert? Bereken het vrijblijvend of vraag een advies aan, dan rekenen we de wateropgave en het hergebruik samen voor je door.