Afkoppelen van het riool: regels en beloning

Wat betekent afkoppelen van het riool precies?

Afkoppelen betekent dat je regenwater niet langer naar het (vuilwater)riool leidt, maar opvangt, infiltreert of laat afstromen op je eigen terrein. In de praktijk haal je de regenpijp los van de rioolaansluiting en stuur je het water naar een infiltratiekrat, regenton, vijver of doorlatende bestrating. Het schone hemelwater blijft zo in de bodem of buffer.

De gedachte erachter is simpel: schoon regenwater hoeft niet door de zuivering. In veel Nederlandse straten ligt nog een gemengd riool, waarin huishoudelijk afvalwater en regenwater samenkomen. Bij hevige buien krijgt dat stelsel te veel water te verwerken, met overstort van vuil water naar sloten en grachten tot gevolg. Dat is slecht voor de waterkwaliteit. Door af te koppelen verlicht je de druk op het riool en geef je water de ruimte om in de bodem te zakken.

Waarom willen gemeenten dat je afkoppelt?

Gemeenten sturen op afkoppelen omdat het klimaat verandert: buien worden korter maar heftiger, waardoor de kans op wateroverlast en riooloverstort toeneemt. Door regenwater lokaal te bergen in plaats van versneld af te voeren, dalen de overstorten en wordt de stad weerbaarder tegen zowel hoosbuien als droogte.

Het KNMI ziet dat klimaatverandering de waterkringloop versnelt: warmere lucht houdt meer waterdamp vast, wat leidt tot intensere piekbuien (KNMI, 2024). Meer piekbuien betekenen bij een gemengd stelsel meer momenten waarop het riool overloopt en ongezuiverd afvalwater in het oppervlaktewater belandt (KNMI, Overstortingsfrequenties en klimaatverandering). Afkoppelen is daarom geen luxe maar onderhoud aan een watersysteem dat onder druk staat. In de praktijk zien we dat eigenaren die afkoppelen vaak ook minder plassen op het erf en een groenere tuin krijgen.

Ben je verplicht om af te koppelen?

Soms wel. Sinds de Omgevingswet (1 januari 2024) kan een gemeente in het omgevingsplan regels stellen die eigenaren verplichten hemelwater op eigen terrein te verwerken en de afvoer van het riool af te koppelen. Of die plicht voor jou geldt, hangt af van je gemeente, je wijk en het besluit dat daar ligt.

Het Informatiepunt Leefomgeving legt uit dat de eigenaar in beginsel zelf verantwoordelijk is voor zijn hemelwater; de gemeente springt alleen bij wanneer je dat redelijkerwijs niet zelf kunt verwerken, bijvoorbeeld door hoge grondwaterstanden of het ontbreken van oppervlaktewater in de buurt (IPLO, Hemelwatertaak gemeente). Een gemeente kan via het omgevingsplan een gebied aanwijzen waar afkoppelen verplicht is. Een eerdere gemeentelijke hemelwaterverordening is bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet van rechtswege onderdeel geworden van het omgevingsplan (VNG, Afvoer hemel- en grondwater). Check dus altijd het omgevingsplan of bel je gemeente voordat je aanneemt dat het vrijblijvend is.

Hoeveel subsidie krijg je voor afkoppelen van het riool?

De subsidie voor afkoppelen verschilt per gemeente en ligt grofweg tussen enkele honderden euro's per perceel en een vast bedrag per vierkante meter afgekoppeld oppervlak. Er is geen landelijke regeling: jouw gemeente of waterschap bepaalt het bedrag, de voorwaarden en het budget. Vraag de subsidie altijd vóór de werkzaamheden aan.

Een paar voorbeelden uit 2025 laten de bandbreedte zien. Sittard-Geleen geeft 20 euro per m² als je de regenpijp afkoppelt of tegels verwijdert en al het water opvangt, en 10 euro per m² als het water (deels) infiltreert, voor oppervlakken van 20 tot 300 m² en maximaal 40.000 euro per aanvraag (Gemeente Sittard-Geleen). Andere gemeenten werken met een vast bedrag per afgekoppelde regenpijp of een percentage van de kosten (Gemeente Enschede, Gemeente Zutphen). De meeste regelingen werken op volgorde van binnenkomst: zodra de pot leeg is, stopt de uitkering.

Waar vind je de regeling voor jouw adres?

Zoek op de website van je gemeente op 'subsidie afkoppelen regenwater' of 'hemelwater', en check het waterschap voor je regio. Daar staan het bedrag, de voorwaarden, de minimale oppervlakte en het aanvraagformulier. Belangrijk: dien je aanvraag in vóór je begint, want achteraf aanvragen lukt bijna nooit.

Naast de directe subsidie is er vaak een tweede, minder zichtbare beloning. Veel gemeenten heffen rioolheffing mede op basis van het gebruik van het rioolstelsel; door af te koppelen leg je minder beslag op dat stelsel. Of en hoeveel dat je oplevert, verschilt per gemeente, dus toets dit bij je gemeente in plaats van uit te gaan van een vast bedrag. Tel daarbij op dat opgevangen regenwater gratis is voor je tuin, en de rekensom valt vaak gunstiger uit dan mensen vooraf denken.

Hoe pak je het afkoppelen verstandig aan?

Begin bij de vraag waar het water naartoe kan: infiltreert je bodem goed, of staat het grondwater hoog? Dat bepaalt of je kiest voor een infiltratiekrat, een wadi, een regenton met overloop of doorlatende bestrating. Een goed afkoppelplan houdt rekening met de bui die je wilt bergen en met een veilige overloop voor extreme buien.

Een doordachte aanpak voorkomt natte kelders en water tegen de gevel. Stem de bergingscapaciteit af op je dakoppervlak, leg de afvoer altijd van het huis af, en zorg dat overtollig water bij een extreme bui ergens veilig naartoe kan. In de praktijk zien we dat percelen die in één keer goed worden afgekoppeld jarenlang probleemloos functioneren, terwijl een haastige losse regenton de overlast soms juist verplaatst. Combineer afkoppelen met vergroenen van de tuin en je versterkt het effect: minder tegels, meer plek voor water en groen.

Wil je weten wat afkoppelen voor jouw dak en tuin oplevert en welke regeling in jouw gemeente geldt? Bekijk dan onze rekenhulp of vraag vrijblijvend advies aan, dan rekenen we de buffer en de beschikbare subsidie samen met je door.