Mag je regenwater drinken?

TL;DR: Regenwater drinken wordt afgeraden. Vers regenwater is op zich vrij schoon, maar pikt onderweg luchtvervuiling op en raakt op je dak en in je opvangsysteem besmet met bacteriën, vogelpoep, daklood en chemische stoffen. Daarbovenop zit in regenwater wereldwijd PFAS, vaak boven de drinkwaternorm. Zonder grondige zuivering en desinfectie is regenwater geen veilig drinkwater. Gebruik het voor de tuin, het toilet en de wasmachine; voor drinken pak je kraanwater.

Mag je regenwater drinken?

Liever niet. Onbehandeld regenwater is geen veilig drinkwater. Het lijkt schoon, maar het raakt onderweg en in je opvang besmet met bacterien, atmosferische vervuiling en PFAS. Drinkwaterexperts raden het af. Voor de tuin, het toilet en de was is regenwater prima; voor drinken neem je kraanwater, dat aan strenge wettelijke eisen voldoet.

Senior onderzoeker Roberta Hofman van kennisinstituut KWR is er stellig over in een interview met Pointer: "Nee, alsjeblieft, doe dat niet." Haar punt is dat regenwater onderweg van alles oppikt en dat de risico's, zeker voor jonge kinderen, ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid, niet opwegen tegen het gemak (Pointer, KRO-NCRV).

Waarom is regenwater niet veilig om zomaar te drinken?

Omdat regenwater op drie momenten vervuild raakt. In de lucht lost luchtvervuiling op. Op je dak liggen vogelpoep, stof, mos, bestrijdingsmiddelen en deeltjes uit verkeer en industrie. En in een opvangvat zonder doorstroming krijgen bacterien de kans om te groeien. De regen die valt is dus iets heel anders dan het water dat uiteindelijk uit je kraan of ton komt.

KWR-onderzoeker Hofman vat het kernachtig samen: "Regenwater is schoner dan rivierwater, maar je hebt allerlei luchtverontreiniging die ook oplost in regenwater." En over het dak: "Op dat dak verzamelen zich allerlei stoffen: uit het verkeer, de industrie, bestrijdingsmiddelen uit de landbouw. Het ergste van die stoffen is vogelpoep." Daardoor komen volgens haar "al die gevaarlijke, ziekmakende bacterien in je regenwater terecht" (Pointer, KRO-NCRV).

Welke ziekteverwekkers en stoffen zitten er in regenwater?

In opgevangen regenwater kun je grofweg vier groepen ongewenste zaken aantreffen: ziekteverwekkende micro-organismen, vervuiling van het dak, opgeloste luchtvervuiling en PFAS. Niet alles zit er altijd in, en niet altijd in gevaarlijke hoeveelheden, maar samen maken ze onbehandeld regenwater ongeschikt om te drinken.

• Bacterien en parasieten: via vogel- en muizenpoep op het dak komen ziekteverwekkers in het water. In een stilstaand vat kunnen die zich vermenigvuldigen.
• Dakvervuiling: stof, mos, roetdeeltjes, zware metalen (bijvoorbeeld lood of zink van oude dakgoten) en restanten van bestrijdingsmiddelen.
• Opgeloste luchtvervuiling: stoffen uit verkeer en industrie die in de regendruppel terechtkomen voordat die je dak raakt.
• PFAS: de zogenoemde forever chemicals die wereldwijd in regenwater worden teruggevonden, ook ver van bewoning.

Hoe zit het met PFAS in regenwater?

PFAS zijn een groep zeer slecht afbreekbare chemische stoffen die zich over de hele wereld door lucht en water hebben verspreid. Onderzoek laat zien dat regenwater overal ter wereld PFAS bevat, vaak boven de gehanteerde veiligheidsgrenzen. Dat is een extra reden om regenwater niet als drinkwater te gebruiken.

Een veelgeciteerde studie van de Universiteit van Stockholm uit 2022 concludeerde dat regenwater nergens op aarde nog veilig te drinken is: zelfs op het Tibetaanse plateau en op Antarctica liggen de PFAS-gehaltes ruim boven de moderne veiligheidsadviezen (VRT NWS, 2022). Ter vergelijking: voor Nederlands drinkwater geldt een wettelijke limiet van 100 nanogram per liter voor twintig PFAS-soorten samen, en het RIVM hanteert sinds 2022 een strengere richtwaarde van 4,4 nanogram per liter (uitgedrukt als PFOA-equivalenten) die op termijn in het Drinkwaterbesluit wordt vastgelegd (RIVM).

Waarom is kraanwater wel veilig en regenwater niet?

Het verschil zit in controle en zuivering. Kraanwater wordt door drinkwaterbedrijven uitgebreid gezuiverd en continu gecontroleerd op honderden stoffen en op micro-organismen. Het voldoet aan wettelijke kwaliteitseisen. Regenwater dat jij thuis opvangt, doorloopt geen van die stappen en is dus per definitie ongecontroleerd.

Het RIVM bevestigt dat Nederlands kraanwater aan alle wettelijke eisen voldoet en veilig is om te drinken, ook waar lage concentraties stoffen als PFAS voorkomen; die liggen onder de normen en vormen via drinkwater alleen geen gezondheidsrisico (RIVM). Voor eigen winningen, zoals een eigen bron of opvang, gelden in Nederland aparte wettelijke eisen voordat water als drinkwater gebruikt mag worden (RIVM, wettelijke eisen drinkwater).

Kun je regenwater drinkbaar maken met een filter?

In theorie wel, maar het is bewerkelijk en je moet het goed doen. Een gewone tuinslangfilter of zeef haalt alleen grof vuil weg. Om regenwater echt drinkbaar te maken heb je meerdere stappen nodig: voorfiltratie, een fijn filter, een zuivering die micro-organismen tegenhoudt of doodt, en een aanpak voor chemische stoffen en PFAS. En je moet die installatie onderhouden en de waterkwaliteit blijven bewaken.

Voor het verwijderen van bacterien en parasieten is doorgaans een combinatie van fijnfiltratie en desinfectie nodig, bijvoorbeeld via UV of een membraan. PFAS vragen weer een andere techniek, zoals actieve kool of omgekeerde osmose. Eenvoudige consumentenfilters die alleen smaak en troebelheid aanpakken, zijn hiervoor niet genoeg. In de praktijk zien we dat huishoudens die hierop overstappen het onderhoud onderschatten: zodra een filter verzadigd raakt of een UV-lamp veroudert, daalt de zekerheid snel. Voor drinkwater is dat een risico dat je niet wilt lopen.

Mag je in Nederland regenwater als drinkwater gebruiken?

Voor huishoudelijk gebruik is regenwater in de Nederlandse regelgeving niet zomaar als drinkwater toegestaan. De nadruk in beleid en wetgeving ligt op regenwater voor toepassingen waar geen drinkwaterkwaliteit nodig is, zoals het toilet doorspoelen, de wasmachine en de tuin. Voor alles wat je drinkt of waarmee je je lichaam in contact brengt, geldt drinkwater als norm.

Brancheorganisatie Vewin pleit wel voor waterbewust bouwen en breder, gecontroleerd hergebruik van regenwater voor niet-drinkwatertoepassingen, en wijst daarbij op voorbeelden uit Vlaanderen. Daarvoor zijn aanpassingen van het Bouwbesluit en het Drinkwaterbesluit nodig (Vewin, waterbewust bouwen). Het gaat in die discussie dus nadrukkelijk om toilet, was en tuin, niet om drinkwater uit de regenton.

Waar gebruik je regenwater dan wel goed voor?

Voor alles waar geen drinkwaterkwaliteit voor nodig is. Daar is regenwater juist uitstekend geschikt, en bespaar je kostbaar drinkwater. De voor de hand liggende toepassingen zijn de tuin, het toilet en de wasmachine. Juist daar gaat in een gemiddeld huishouden veel drinkwater naartoe dat eigenlijk niet schoon hoeft te zijn.

• Tuin en planten: regenwater is zelfs beter dan kraanwater, omdat het zacht is en geen kalk bevat.
• Toilet doorspoelen: een van de grootste drinkwaterverbruikers in huis, terwijl spoelwater niet drinkbaar hoeft te zijn.
• Wasmachine: zacht regenwater wast prettig en je gebruikt minder wasmiddel.
• Buitenkraan en reinigen: auto wassen, terras schoonspuiten, hogedrukreiniger.

Wil je weten hoeveel drinkwater je in jouw situatie met een regenwatersysteem kunt besparen, of welke opvang en toepassing bij je huis passen? Bekijk de rekenhulp en het subsidieoverzicht, of vraag vrijblijvend een advies aan; dan kijken we samen naar de slimste inzet van je regenwater.