Is regenwater veilig? Waterkwaliteit & gezondheid

Is regenwater veilig om te gebruiken?

Voor de juiste toepassingen is regenwater veilig. Voor toiletspoeling, de wasmachine en de tuin kun je het zonder bezwaar gebruiken, mits je installatie volgens de normen is aangelegd en volledig gescheiden blijft van je drinkwater. Drinken, douchen of afwassen met onbehandeld regenwater is af te raden vanwege de microbiologische kwaliteit.

Het onderscheid is dus niet zwart-wit veilig of onveilig, maar hangt af van waar je het water voor inzet. De Nederlandse regels gaan precies over die scheiding: regenwater dat je hergebruikt heet officieel huishoudwater, en het Drinkwaterbesluit staat dat alleen toe voor laagwaardige toepassingen.

Welke risico's zitten er in regenwater?

De belangrijkste risico's zijn microbiologisch. Regenwater spoelt over je dak vogelpoep, stof en organisch materiaal mee, waardoor darmbacterien in het opgevangen water terechtkomen. In RIVM-onderzoek werden in vrijwel alle monsters indicatoren van fecale verontreiniging gevonden, zoals E. coli en enterococcen.

In datzelfde RIVM-onderzoek naar hemelwater voor toiletspoeling werden ook ziekteverwekkers als Campylobacter en Legionella pneumophila incidenteel aangetroffen. Dat betekent niet dat regenwater gevaarlijk is voor toilet of tuin, maar wel dat het ongeschikt is voor toepassingen waarbij je het binnenkrijgt of in fijne nevel inademt.

Naast bacterien kan regenwater sporen van luchtvervuiling, fijnstof en daklozingsmateriaal bevatten. Voor toilet en tuin is dat irrelevant; voor consumptie niet. In de praktijk zien we dat de waterkwaliteit vooral te lijden heeft na een lange droge periode, wanneer de eerste bui veel vuil van het dak meeneemt.

Kun je regenwater veilig drinken?

Nee, onbehandeld regenwater is niet veilig om te drinken. De microbiologische kwaliteit lijkt het meest op die van oppervlaktewater en voldoet niet aan de eisen die aan drinkwater worden gesteld. Volgens het RIVM kan de aanwezigheid van potentieel ziekteverwekkende micro-organismen in regenwater nadelige gezondheidseffecten hebben.

Drinkwater in Nederland wordt gezuiverd, gecontroleerd en gegarandeerd veilig geleverd. Regenwater dat je thuis opvangt mist die zuivering en bewaking. Wil je regenwater toch geschikt maken voor consumptie, dan is een uitgebreide zuiveringsketen met filtratie en desinfectie nodig, plus periodieke controle, en zelfs dan blijft het in een gewone woning juridisch en praktisch lastig.

Waarvoor mag je regenwater wel gebruiken?

Regenwater is bij uitstek geschikt voor laagwaardige toepassingen: toiletspoeling, de wasmachine en het besproeien van tuin en planten. Dit zijn functies waarvoor drinkwaterkwaliteit niet nodig is, en juist hier valt de meeste besparing te halen omdat toilet en was een groot deel van je huishoudelijk waterverbruik vormen.

De toegestane toepassingen verschillen wel per systeem. Bij een individueel systeem in een eigen woning mag je regenwater volgens de regelgeving gebruiken voor toilet, wasmachine en de buitenkraan. Bij collectieve systemen, waar meerdere woningen op een gezamenlijke voorziening zijn aangesloten, is regenwater alleen toegestaan voor toiletspoeling. Dat verschil komt voort uit het risico op verkeerde aansluitingen bij grotere installaties.

• Toiletspoeling: veilig en toegestaan in alle systemen.
• Wasmachine: toegestaan bij individuele systemen in de eigen woning.
• Tuin en buitenkraan: prima geschikt, let bij sproeien op aerosolvorming.
• Drinken, douchen, afwassen: niet doen met onbehandeld regenwater.

Wat maakt een regenwatersysteem veilig?

Een regenwatersysteem is veilig wanneer het regenwatercircuit volledig en herkenbaar gescheiden is van het drinkwaternet. De kern is dat er nooit een directe verbinding mag bestaan tussen beide leidingstelsels, zodat regenwater onmogelijk in je kraanwater kan komen. Dit is vastgelegd in NEN 1006, NEN-EN 16941-1 en Waterwerkblad 4.7.

Concreet betekent dit: aparte, herkenbaar gemarkeerde leidingen voor drinkwater en huishoudwater, en kunststof persleiding voor het regenwater. Wordt het systeem bij droogte bijgevuld met drinkwater, dan moet dat via een onderbreking met een open lucht-scheiding volgens EN 1717, zodat terugstroming naar het drinkwaternet fysiek onmogelijk is.

Verder horen een goede voorfilter, een afgesloten en donkere opslag (ondergrondse tank) en een eerste-spoeling-voorziening bij een degelijke installatie. Een donkere, koele tank remt de groei van bacterien en algen. In de praktijk zien we dat verreweg de meeste problemen niet in de regen zelf zitten, maar ontstaan door een verkeerd aangesloten of zelf geknutselde installatie.

Waarom is de scheiding met drinkwater zo belangrijk?

De scheiding is belangrijk omdat een verkeerde verbinding tot een echte gezondheidsincident kan leiden. Het bekendste voorbeeld is de wijk Leidsche Rijn in Utrecht, waar rond 2001 honderden mensen ziek werden doordat huishoudwater door foutieve aansluitingen in het drinkwaternet terechtkwam.

Naar aanleiding van dat incident werd het gebruik van huishoudwater vanaf 2003 sterk ingeperkt en in het Drinkwaterbesluit gereguleerd. Sindsdien is huishoudwater voor andere toepassingen dan toiletspoeling in collectieve systemen niet meer toegestaan. Het laat zien dat het risico zit in de techniek en de aansluiting, niet in regenwater op zichzelf.

Goed onderzoek bevestigt dat. Brancheorganisatie Vewin liet door KIWA onderzoeken of huishoudwater voor toiletspoeling tot meer besmetting leidt; de conclusie was dat dit nauwelijks tot geen verhoging van E. coli geeft mits het systeem correct is uitgevoerd. De boodschap is consistent: laat een regenwatersysteem aanleggen volgens de normen, en de veiligheid is geborgd.

Zo gebruik je regenwater veilig: de kern

Samengevat is regenwater veilig zolang je het inzet voor de juiste toepassingen en het systeem klopt. Houd onbehandeld regenwater weg van drinken, douchen en afwassen, zet het in voor toilet, was en tuin, en zorg dat de installatie volgens de normen is gescheiden van je drinkwater.

1. Gebruik regenwater alleen voor laagwaardige toepassingen zoals toilet, wasmachine en tuin.
2. Houd het regenwatercircuit volledig en herkenbaar gescheiden van het drinkwaternet.
3. Laat het systeem aanleggen volgens NEN 1006, NEN-EN 16941-1 en Waterwerkblad 4.7.
4. Zorg voor voorfiltering, een donkere afgesloten opslag en een veilige drinkwaterbijvulling.
5. Drink, douche of was niet af met onbehandeld regenwater.

Wil je weten hoeveel drinkwater je met een veilig aangelegd regenwatersysteem kunt besparen? Bereken het vrijblijvend of vraag een advies op maat aan.